در تحلیل نئوکلاسیکی رفتار تولیدکننده، فرض می شود تولیدکنندگان با ترکیب بهینه عوامل تولید و حداقل سازی هزینه ها به دنبال کسب بیشترین سود هستند. پیش فرض این رفتار، وجود قیمت های بازاری است که در بازار رقابتی و فارغ از دخالت نیروهای غیربازاری شکل می گیرند و به عنوان معیاری از کمیابی عوامل تولید، عمل می کنند. اگر به دلیل انحرافات قیمتی، قیمت ها راهنمای غلطی باشند، در این صورت، نهاده ها به صورت ناکارا و بیش یا کمتر از حد کارا به کار گرفته شده و هزینه های تولید افزایش یافته و عدم کارآیی ایجاد می شود.این مطالعه با به کارگیری یک مدل سیستمی و با لحاظ انحرافات قیمتی در تخصیص منابع، میزان این عدم کارایی های تخصیصی را اندازه می گیرد. به این منظور از رویکرد تابع هزینه سایه ای استفاده شده و با محاسبه شاخص مربوط به عدم کارآیی تخصیصی، میزان انحرافات نسبی و انواع کشش ها، تحلیل واقعی تری از تخصیص منابع در صنعت کشور در طول دوره 85-1350 ارایه می شود.نتایج به دست آمده، حاکی از قبول فرضیه عدم کارآیی نسبی قیمت نهاده ها و وجود هزینه های فزاینده عدم کارآیی تخصیصی در صنایع ایران است.

هدف اصلی مطالعه حاضر اندازه گیری کارایی فنی، تخصیصی و اقتصادی تولیدکنندگان کلزا در استان مازندران بوده است. به این منظور، 110 نفر از تولیدکنندگان کلزا در سال 1393 در مناطق عمده کشت این محصول در استان مازندران، یعنی شهرستان های نکاء، بهشهر، ساری و جویبار، با استفاده ازروش نمونه گیری تصادفی خوشه ای طبقه بندی شده انتخاب شدند و اطلاعات مورد نیاز از طریق مصاحبه با کشاورزان به دست آمد. برای برآورد تابع تولید از ساختار تابع تولید متعالی استفاده شد که از بین تخمین های مختلف، روش مرزی تصادفی بهترین نتیجه را داشت. نتایج این مطالعه نشان داد که بین تعداد نیروی کار، ساعات شخم و دیسک، مقدار مصرف بذر، میزان مصرف کود اوره، میزان مصرف کود فسفات، میزان مصرف کود پتاس، مقدار مصرف سموم علف کش و سطح زیر کشت با متغیر وابسته (میزان عملکرد در واحد سطح) رابطه معنی داری وجود دارد. میانگین کارایی فنی، تخصیصی و اقتصادی کلزا کاران در استان مازندران به ترتیب 75%، 56% و42% درصد بوده است و افزون بر آن، بررسی تاثیر عوامل مختلف اقتصادی-اجتماعی بر انواع کارایی نیز نشان دادکه تعداد نیروی کار، ساعات شخم ودیسک، مقدار بذر، کود اوره، کود فسفات، کود پتاس، سموم علف کش، اندازه مزرعه، تاریخ کاشت، تاریخ برداشت واشتغال به کارهای غیر کشاورزی رابطه مستقیمی با کارایی کلزاکاران دارد.

افزایش بازده عوامل تولید از طریق بهبود کارایی کشاورزان یکی از مهم ترین مباحث مطرح در اقتصاد کشاورزی هر کشور می باشد. در این مقاله به منظور بررسی عوامل موثر بر کارایی تولید کنندگان چغندر قند با استفاده از روش نمونه گیری طبقه بندی شده در شهرستان بردسیر 150 کشاورز انتخاب شدند، اطلاعات لازم از طریق تکمیل پرسشنامه در سال زراعی 84-1383 جمع آوری و مورد پردازش قرار گرفت. ارزیابی کارایی چغندرکاران و عوامل موثر بر آن با استفاده از توابع تولید و هزینه مرزی تصادفی صورت گرفت. میانگین کارایی فنی، تخصیصی و اقتصادی برای چغندرکاران شهرستان بردسیر به ترتیب 81، 69 و 56 درصد به دست آمد. نتایج حاصله نشان می دهد: امکان افزایش کارایی بهره برداران و بالتبع تولید چغندرقند با استفاده بهتر از منابع وجود دارد. بررسی عوامل موثر بر عدم کارایی فنی چغندرکاران، نشان دهنده رابطه معنی دار عواملی از قبیل تحصیلات، تعداد قطعات زمین، میزان دسترسی به اعتبارات و تاخیر در زمان اولین آبیاری با عدم کارایی فنی می باشد.

نوغانداری یک فعالیت جنبی روستایی است که دوره پرورش کوتاه، درآمدزایی بالا و نیاز به سرمایه گذاری اندک دارد. این فعالیت به دلیل شرایط اقلیمی مناسب در استان مازندران، پتانسیل های فراوانی برای توسعه دارد.با توجه به محدودیت های زمین و فناوری موجود جهت افزایش تولید، یکی از مناسب ترین فرصت ها برای توسعه این صنعت، ارتقای سطح کارایی واحدهای نوغانداری است. پژوهش حاضر در پی شناخت وضعیت کارایی نوغانداران بود تا راهکارهایی مناسب برای توسعه این حرفه ارائه شود. جامعه آماری تحقیق را 1150 نوغاندار استان مازندن تشکیل دادند که با استفاده از فرمول کوکران، حجم نمونه 240 نوغاندار تعیین شد. نمونه گیری به صورت خوشه ای چندمرحله ای بود و نمونه ها به صورت تصادفی ساده از هر خوشه انتخاب شدند. ابزار اصلی جمع آوری داده ها در این تحقیق پرسش نامه بود و با استفاده مدل تحلیل پوششی داده ها، تجزیه و تحلیل صورت گرفت. یافته های تحقیق نشان داد که میانگین کارایی فنی، تخصیصی و اقتصادی با فرض ثابت نسبت به مقیاس به ترتیب 0.727، 0.514 و 0.351 است.

از آنجا که پسته عمده ترین محصول صادراتی بخش کشاورزی ایران به شمار می آید، تولید آن به لحاظ اقتصادی مهم است. بر همین اساس، بررسی کارایی فنی این محصول عاملی بسیار مهم و تاثیر گذار در افزایش تولید و عملکرد است. هدف از انجام این تحقیق نیز تعیین انواع کارایی و عوامل موثر بر کارایی فنی پسته کاران شهرستان سیرجان به عنوان یکی از نقاط مهم تولید پسته کشور است.به این منظور، با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای دومرحله ای، 197 پسته کار در شهرستان سیرجان انتخاب شدند. اطلاعات لازم از طریق پرسش نامه برای سال های 1388 و 1389 جمع آوری شد. سپس با استفاده از روش تحلیل مرزی تصادفی، میانگین انواع کارایی و عوامل موثر بر کارایی فنی این محصول محاسبه شد. نتایج نشان داد میانگین کارایی فنی، تخصیصی و اقتصادی پسته کاران به ترتیب 71.88 درصد، 53.62 درصد و 38.11 درصد است و بین متغیرهای آب، کود دامی، سم، نیروی کار، ماشین آلات و سطح زیرکشت با میزان تولید رابطه مستقیم و معناداری وجود دارد. در برآورد عدم کارایی فنی نیز بین سن و میزان تحصیلات کشاورزان با عدم کارایی فنی رابطه معکوس و معناداری مشاهده شد، لذا افزایش کارایی با برگزاری دوره های آموزشی و ترویجی در زمینه کاربرد درست و بهینه نهاده های تولیدی و نیز اعمال مدیریت مناسب و استفاده موثرتر از تکنولوژی پیشنهاد می شود.

از روش تحلیل پوششی داده ها می توان به عنوان یکی از پرکاربردترین روش های ارزیابی عملکرد یاد نمود. مدل های شبکه ای از جدیدترین مدل های ارائه شده در این زمینه هستند که یک واحد تصمیم گیرنده را با تمامی زیرواحدها و ارتباطات موجود در آن به صورت ساختار شبکه ای در نظر می گیرند. از پرکاربردترین روش های تحلیل پوششی داده های شبکه ای می توان به روش لویس و سکستون اشاره نمود. این روش با حرکت روی مسیرهای کارا و سپس محاسبه خروجی های نهایی و ورودی های اولیه کلاسیک، کارایی هر واحد تصمیم گیرنده را در مقابل واحد تصمیم گیرنده مشابه اندازه گیری می کند. در واقعیت موارد بسیاری را می توان یافت که یک ورودی اولیه و یا محصول میانی به چندین زیرواحد تخصیص یابد و یا موجب تشکیل دور در شبکه گردد. در چنین شبکه هایی روش لویس و سکستون قادر به محاسبه کارایی نیست. لذا در این مقاله روشی ارائه گردیده که قادر است این نقاط ضعف را برطرف نموده و کارایی چنین شبکه هایی را محاسبه نماید.

انرژی به عنوان یکی از عوامل اصلی تولید دارای جایگاه مهمی در فعالیت های اقتصادی است. محدودیت منابع انرژی و مسئله آلودگی محیط زیست به دلیل استفاده بی رویه از منابع انرژی (به ویژه سوخت های فسیلی)، ضرورت استفاده کارآمد و بهینه انرژی را ایجاب کرده و باعث شده است که مقوله کارایی انرژی در سیاست گذاری ها و اغلب مطالعات بخش انرژی در دنیا مورد تأکید قرار گیرد. در این مطالعه بررسی تأثیر کارایی انرژی بر ارزش افزوده بخش­ های اقتصادی ایران طی دوره­ ی زمانی سال­ های 95-1370 طی دو بخش انجام گرفت؛ در بخش اول تابع تولید ترانسلوگ مرزی با مشاهدات ترکیبی به کمک نرم­ افزار استتا 13 تخمین زده شد و به کمک شرط مرتبه اول حداقل کردن هزینه، کارایی تخصیصی نهاده­ ها محاسبه شده است. در بخش دوم به کمک روش GLS تأثیر کارایی نهاده­ های انرژی بر ارزش افزوده بخش­ های اقتصادی ارزیابی گردید. نتایج این بررسی نشان داد که کارایی تخصیصی بنزین و نفت کوره با ضریب های به ترتیب 1016747/0و3700357/0 تأثیر مثبت و معناداری بر ارزش افزوده بخش های اقتصادی می­ گذارند همچنین کارایی تخصیصی نهاده­ ی برق، نفت سفید و نفت گاز تأثیر مثبت و معناداری بر ارزش افزوده بخش های اقتصادی دارند.

یکی از محصولات مهم کشاورزی ایران سیب درختی است. این محصول کشاورزی به عنوان یکی از اصلی ترین منابع صادرات غیر نفتی کشورمان به شمار می آید. کشور ما در تولید این محصول مقام هفتم را در جهان دارا می باشد. ایران از لحاظ صادرات این محصول نیز در سال 1386 مقام دهم را در کل جهان کسب کرده است. عمده ترین گونه هی صادراتی سیب درختی ایران دو نوع سیب قرمز و سیب زرد (طلایی) است. استان آذربایجان غربی به ویژه منطقه ارومیه با 27 درصد تولید سیب ایران مقام نخست را در بین استان های کشور در بیست سال گذشته به خود اختصاص داده است. در این منطقه هر دو نوع سیب درختی تولید می شود، به علت وجود بیشترین فراوانی تولید سیب درختی در این استان، مطالعه کارایی سیب درختی ایران در این منطقه انجام می شود.در حوزه علوم اقتصادی کارایی تخصیصی به معنی ترکیبی از عوامل تولیدی است که حداقل هزینه را برای بنگاه اقتصادی داشته باشد. این مطالعه مبتنی بر یک تحقیق میدانی با استفاده از داده های مقطعی سال 1386 است. در این مطالعه نشان داده می شود که کارایی تخصیصی گونه (واریته) قرمز سیب درختی 41 درصد و کارایی گونه زرد (طلایی) در حدود 39 درصد است. نتایج مطالعات نشان داد که تفاوت معنی داری در کارایی تخصیصی دو نوع سیب درختی وجود ندارد، بلکه هر دو نوع سیب درختی دارای درجه ناکارایی بالایی می باشند که بایستی برای از بین بردن آن چاره ای اندیشیده شود. در این پژوهش عوامل چندی در ایجاد و افزایش ناکارایی قیمتی موثر دانسته شد که از جمله آنها می توان از ضعف باغداران در انطباق لازم جهت مقایسه قیمت های نسبی، پایین بودن قیمت نهاده هایی چون کودشیمیایی و نیروی کار، عدم وجود رقابت کامل در بازار عوامل تولیدی از قبیل زمین های باغی و کود شیمیایی، عدم پذیرش فناوری جدید و استفاده از روش های کشاورزی سنتی، نام برد.در نهایت نتایج به دست آمده از نمونه های آماری با استفاده از آمار استنباطی به کل جامعه آماری با احتمال 95 درصد تعمیم داده شد.